Νοβρούζ, η νέα μέρα
Το Νοβρούζ, στις 21 Μαρτίου, είναι η σημαντικότερη κουρδική γιορτή. Οι Κούρδοι μοιράζονται την ιρανική πρωτοχρονιά με τους Πέρσες και πολλούς λαούς από τον Καύκασο έως την Κεντρική Ασία, αλλά λένε τη δική τους ιστορία γι' αυτήν: ο σιδεράς Κάβα εξεγέρθηκε κατά του τυράννου Ζαχάκ και άναψε φωτιές στα βουνά για να αναγγείλει την ελευθερία. Το Νοβρούζ οι οικογένειες βγαίνουν στη φύση, ανάβουν φωτιές, χορεύουν και φορούν τα καλύτερά τους ρούχα.[1]
Μουσική και ντενγκμπέζ
Οι ντενγκμπέζ είναι παραδοσιακοί τραγουδιστές-αφηγητές των Κουρμάντζ που ερμηνεύουν μακριές τραγουδιστές ιστορίες για την αγάπη, τον πόλεμο και την ιστορία, συχνά χωρίς όργανα. Τα τραγούδια τους κράτησαν ζωντανή τη μνήμη των φυλών, των μαχών και των αρχηγών, μεταξύ αυτών και του Σίμκο, σε μια κοινωνία όπου η γραφή στα κουρδικά ήταν συχνά περιορισμένη.[1][4]
Η κουρδική μουσική χρησιμοποιεί το ντεφ, το μακρύμανικο ταμπούρ, τον αυλό σιμσάλ και το ζεύγος νταχόλ και ζουρνάς που οδηγεί τις γιορτές των χωριών.
Χορός και ενδυμασία
Οι κυκλικοί χοροί και οι χοροί σε σειρά, γκοβέντ στα Κουρμαντζί και χαλπαρκέ στα Σορανί, φέρνουν κοντά άνδρες και γυναίκες πιασμένους χέρι χέρι, με επικεφαλής έναν χορευτή που κουνάει ένα μαντίλι. Η παραδοσιακή ανδρική ενδυμασία περιλαμβάνει φαρδιά παντελόνια, ζώνη και τουρμπάνι ή τσόχινο καπέλο· οι φωτογραφίες των Σικάκ στο αρχείο μας δείχνουν φυσιγγιοθήκες και ψηλά καπέλα των αρχών του 20ού αιώνα. Τα γυναικεία ρούχα είναι πολύχρωμα και πολυεπίπεδα, με κεντημένα γιλέκα και κοσμήματα από νομίσματα.[1]
Ποίηση και πεζογραφία
Η κλασική κουρδική ποίηση άνθισε από τον 16ο αιώνα: ο Μελαγέ Τζιζίρι και ο Φακίγε Τεϊράν στα Κουρμαντζί, και αργότερα οι Ναλί, Σαλίμ και Μαχουί στα Σορανί. Το Μεμ ου Ζιν του Αχμέντ Χανί (1692) αφηγείται την ιστορία δύο χωρισμένων εραστών και έχει διαβαστεί ως κάλεσμα για κουρδική ενότητα.[2] Η περιοχή Μουκριγιάν γύρω από τη Μαχαμπάντ έδωσε στην κουρδική λογοτεχνία δύο από τους μεγάλους ποιητές του 20ού αιώνα, τον Χεζάρ και τον Χεμίν, που υπηρέτησαν τη Δημοκρατία του Κουρδιστάν το 1946.[4]
Πίστη
Οι περισσότεροι Κούρδοι είναι σουνίτες μουσουλμάνοι του σαφιιτικού δόγματος, και τα σουφικά τάγματα όπως οι Νακσμπαντί και οι Καντιρί διαμόρφωσαν την κουρδική θρησκευτική ζωή. Υπάρχουν επίσης σιίτες Κούρδοι, κυρίως στον νότο, Αλεβίτες, Γεζίντι και οπαδοί της Γιαρσάν (Αχλ-ε Χακ), καθώς και μικρές κοινότητες Κούρδων Εβραίων και χριστιανών.[5]
Κούρδοι και Ιράν: κοινές ρίζες
Τα κουρδικά ανήκουν στον ιρανικό κλάδο των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών. Οι γλωσσολόγοι τα κατατάσσουν στις βορειοδυτικές ιρανικές γλώσσες, σημειώνοντας πολλά κοινά στοιχεία με τα περσικά λόγω της μακράς επαφής.[3] Κούρδοι και Πέρσες μοιράζονται το ημερολόγιο του Νοβρούζ, τους ήρωες του Σαχναμέ και μια κοινή κληρονομιά που φτάνει στον προϊσλαμικό ιρανικό κόσμο. Μια κουρδική εκδοχή του Σαχναμέ γράφτηκε στα Γκοράνι.[1][3]
Για αιώνες Κούρδοι πρίγκιπες όπως οι Αρνταλάν κυβερνούσαν μέσα στο κράτος των Σαφαβιδών και των Κατζάρ, και Κούρδοι στρατιώτες υπηρέτησαν ιρανικές δυναστείες. Ταυτόχρονα, η επιδίωξη ενός συγκεντρωτικού κράτους τον 20ό αιώνα έφερε συγκρούσεις, μεταξύ αυτών την εξέγερση του Σίμκο και τη Δημοκρατία του Κουρδιστάν. Η κουρδική ταυτότητα στο Ιράν αναπτύχθηκε μέσα σε αυτή την ένταση ανάμεσα στην κοινή ιρανική κληρονομιά και μια ξεχωριστή κουρδική γλώσσα και πολιτισμό.[1][4]
Ουρμία: σταυροδρόμι λαών
Η πατρίδα του Σίμκο γύρω από τη λίμνη Ουρμία ήταν από παλιά μία από τις πιο ποικιλόμορφες περιοχές του Ιράν. Κούρδοι, Αζέροι Τούρκοι, Ασσύριοι, Αρμένιοι και, έως τον 20ό αιώνα, Εβραίοι ζούσαν δίπλα δίπλα στις πόλεις και τα χωριά της. Οι τραγωδίες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου χτύπησαν όλους, και η κοινή τους ιστορία είναι μέρος της αφήγησης που θέλει να πει το Ινστιτούτο.
Πηγές και περαιτέρω μελέτη
- Philip G. Kreyenbroek and Stefan Sperl (eds.), <i>The Kurds: A Contemporary Overview</i>, Routledge, 1992.
- Ehmedê Xanî, <i>Mem û Zîn</i> (1692), the classical Kurdish epic in Kurmanji.
- "Kurdish language." <i>Wikipedia</i>, on the classification of Kurdish among the Iranian languages. <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Kurdish_language">en.wikipedia.org/wiki/Kurdish_language</a>
- Amir Hassanpour, <i>Nationalism and Language in Kurdistan, 1918–1985</i>, Mellen Research University Press, 1992.
- Martin van Bruinessen, <i>Agha, Shaikh and State</i>, Zed Books, 1992.
