Καταγωγή και οικογένεια
Ο Ισμαήλ Αγά Σικάκ γεννήθηκε το 1887 στο Άνω Τσεχρίκ, στην περιοχή Σαλμάς δυτικά της λίμνης Ουρμία. Πατέρας του ήταν ο Μοχάμεντ Αγά, και η οικογένεια ηγούνταν του κλάδου Αμπντουί των Σικάκ, μιας από τις μεγαλύτερες κουρδικές φυλετικές ομοσπονδίες του βορειοδυτικού Ιράν. Έδρα της οικογένειας ήταν το φρούριο του Τσεχρίκ.[1][6] Ο προπάππος του, επίσης Ισμαήλ Αγάς, ήταν ο πρώτος γνωστός αρχηγός των Αμπντουί και πέθανε το 1816· ο τάφος του βρίσκεται στην όχθη του ποταμού Ναζλού.[2]
Οι Σικάκ έλεγχαν τις περιοχές Σομάι, Μπραντόστ, Κοτούρ και Τσεχρίκ, στα βουνά εκατέρωθεν των συνόρων μεταξύ του κράτους των Κατζάρ και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Έως τις αρχές του 20ού αιώνα αυτά τα σύνορα είχαν μικρή σημασία για τις κουρδικές φυλές, πολλές από τις οποίες είχαν βοσκοτόπια και στις δύο πλευρές.[3] Το «Σίμκο» είναι υποκοριστικό του Ισμαήλ· οι Πέρσες ιστορικοί το έγραφαν «Σιμιτκό», ενώ οι Κούρδοι τον αποκαλούν Simkoyê Şikak ή سمکۆی شکاک.[6]
Νέος αρχηγός, 1905–1914
Το 1905 ο μεγαλύτερος αδελφός του Τζαφάρ Αγάς, τότε αρχηγός της φυλής, προσκλήθηκε στην Ταβρίζ με όρκο ασφάλειας και δολοφονήθηκε εκεί με εντολή αξιωματούχων των Κατζάρ. Ο Σίμκο, ακόμη νέος, έγινε αρχηγός των Σικάκ.[1] Ο πατέρας του ταξίδεψε αργότερα στην Κωνσταντινούπολη και πέθανε στη φυλακή εκεί.[1] Από το 1906 ο Σίμκο έχτισε την επιρροή του στο Κοτούρ, το Μάκου, το Χόι και το Σαλμάς.[5]
Κατά τη Συνταγματική Επανάσταση έστειλε ιππείς να στηρίξουν τον κυβερνήτη του Μάκου και ανταμείφθηκε με τη θέση του υποδιοικητή του Κοτούρ.[1][6] Τον Σεπτέμβριο του 1912, όταν Οθωμανοί στρατιώτες συνέλαβαν τους Κούρδους ηγέτες Αμπντουρεζάκ Μπεντιρχάν και Σεγίντ Τάχα στον δρόμο της επιστροφής από την Τιφλίδα, ο Σίμκο επιτέθηκε στα σύνορα και τους απελευθέρωσε.[5]
Το 1913, μαζί με τον Αμπντουρεζάκ Μπεντιρχάν και με ρωσική στήριξη, βοήθησε να ανοίξει ένα κουρδικό σχολείο όπου δάσκαλοι από τον Καύκασο δίδασκαν περίπου 30 παιδιά στα κουρδικά και τα ρωσικά. Οι κουρδικές πηγές το τοποθετούν στο Χόι, άλλες στο Μάκου.[5][1] Όταν οι δύο άνδρες διαφώνησαν το 1914, ο Σίμκο υποστήριξε ότι το σχολείο ήταν πιο χρήσιμο για τους Κούρδους από τον φόνο μερικών Οθωμανών στρατιωτών.[1]
Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, 1914–1918
Ο πόλεμος μετέτρεψε την περιοχή της Ουρμίας σε πεδίο μάχης μεταξύ οθωμανικού και ρωσικού στρατού. Όταν οι οθωμανικές δυνάμεις κατέλαβαν την Ουρμία και την Ταβρίζ τον Δεκέμβριο του 1914, ο Σίμκο πήρε το μέρος τους. Στα τέλη του 1914 πυροβολήθηκε κοντά στην Τζούλφα και οι Ρώσοι τον εξόρισαν στην Τιφλίδα· τον απελευθέρωσαν το 1916 και του επέτρεψαν να επιστρέψει στο Κοτούρ.[1][5]
Τα χρόνια αυτά έφεραν μεγάλα δεινά σε όλες τις κοινότητες της περιοχής. Ασσύριοι που εκδιώχθηκαν από το Χακκιαρί έφτασαν στην Ουρμία και το Σαλμάς με επικεφαλής τον πατριάρχη τους Μαρ Σιμούν ΙΘ΄ Βενιαμίν, και μετά την αποχώρηση του ρωσικού στρατού το 1917 κουρδικές και ασσυριακές δυνάμεις ανταγωνίστηκαν για τον έλεγχο.[6] Οι ιστορικοί καταγράφουν ότι άνδρες του Σίμκο συμμετείχαν μαζί με οθωμανικές δυνάμεις στη σφαγή Αρμενίων και Ασσυρίων χωρικών στο Χαφτεβάν τον Φεβρουάριο του 1915.[1]
Τον Μάρτιο του 1918 ο Σίμκο υποδέχθηκε τον Μαρ Σιμούν στο Κοχνεσάχρ κοντά στο Σαλμάς για συνομιλίες συμμαχίας. Ο πατριάρχης και οι περισσότεροι συνοδοί του σκοτώθηκαν. Ο Σίμκο είπε αργότερα ότι ο Μαρ Σιμούν σχεδίαζε ένα ασσυριακό κράτος στο Κουρδιστάν με ρωσική στήριξη.[5][6] Η δολοφονία προκάλεσε έναν κύκλο αντιποίνων κατά κουρδικών και μουσουλμανικών χωριών και έπειτα κατά Ασσυρίων και Αρμενίων· η εβραϊκή κοινότητα του Κοχνεσάχρ υπέφερε επίσης σοβαρά.[6][4]
Ένα δύσκολο κεφάλαιο
Το Ινστιτούτο δεν αποκρύπτει τη βία αυτής της περιόδου. Χριστιανοί, μουσουλμάνοι, Εβραίοι, Κούρδοι, Ασσύριοι, Αρμένιοι και Αζέροι έχασαν ζωές στον πόλεμο και τα χρόνια που ακολούθησαν. Στόχος μας είναι μια έντιμη ιστορία που μπορούν να διαβάσουν όλες οι κοινότητες της περιοχής.
Η εξέγερση, 1918–1922
Με το κράτος των Κατζάρ αποδυναμωμένο από τον πόλεμο και τον λιμό, ο Σίμκο σχημάτισε συμμαχία κουρδικών φυλών και ξεκίνησε μια εξέγερση που συχνά περιγράφεται ως η πρώτη μεγάλη απόπειρα δημιουργίας κουρδικού κράτους στο Ιράν.[11] Σε επιστολή του γύρω στο 1919 έγραψε ότι πολλά μικρά έθνη του κόσμου έχουν δικό τους κράτος.[5]
Το 1919 εξερράγη στο Τσεχρίκ μια βόμβα κρυμμένη σε δώρο του κυβερνήτη της Ταβρίζ Μοκαράμ ολ-Μολκ. Ο Σίμκο επέζησε, αλλά σκοτώθηκαν ο αδελφός του Αλί Αγάς και άλλοι.[1][5] Την ίδια χρονιά συμμετείχε σε συνάντηση Κούρδων ηγετών που συζήτησαν μια ανεξάρτητη κουρδική οντότητα και, μαζί με τον Σεγίντ Τάχα, ζήτησε βρετανική στήριξη χωρίς σαφή απάντηση.[6]
Στις 17 Ιουλίου 1920 ο διοικητής του Ομάρ Χαν Σικάκ κατέλαβε το λιμάνι Γκολμανχανέ και στρατηγικά σημεία γύρω από την Ουρμία.[5] Ο Σίμκο διόρισε κυβερνήτες, μεταξύ αυτών τον Τεϊμούρ Αγά Σικάκ στην Ουρμία, και επέκτεινε την εξουσία του στις πεδιάδες της Ουρμίας και του Σαλμάς και σε τμήματα του Χόι.[6] Τον Οκτώβριο του 1921 οι δυνάμεις του κατέλαβαν τη Μαχαμπάντ (τότε Σαουτζμπουλάκ), σκότωσαν ή αιχμαλώτισαν εκατοντάδες κυβερνητικούς στρατιώτες, και την έκανε ένα από τα κέντρα της εξουσίας του.[1][5]
Στα τέλη του 1921 μια μεγάλη κυβερνητική δύναμη υπό τον Αμίρ Αρσάντ, μαζί με τη χωροφυλακή υπό Σουηδούς αξιωματικούς, κινήθηκε εναντίον του. Οι άνδρες του Ομάρ Χαν τη νίκησαν και ο Αμίρ Αρσάντ σκοτώθηκε. Οι κουρδικές πηγές τοποθετούν αυτή τη μάχη στο Σεκριγιάζ τον Δεκέμβριο του 1921, ενώ άλλες αναφέρουν μάχη με τον Αμίρ Αρσάντ κοντά στο Τασούτζ τον Οκτώβριο.[5][1] Στο απόγειό της η επιρροή του έφτανε έως το Μπανέ, το Σαρντάστ και το Σακκέζ.[6]
Τον Ιούλιο του 1922 ο Σίμκο εξέδωσε την εφημερίδα Kurd στην Ουρμία, στα κουρδικά και τα περσικά, υπογράφοντας ως «υπέρμαχος της ανεξαρτησίας του Κουρδιστάν».[5][1]
Πού έγινε η εξέγερση
Ο χάρτης δείχνει την περιοχή δυτικά και νότια της λίμνης Ουρμία, με την κατά προσέγγιση περιοχή της επιρροής του Σίμκο στο απόγειό της το 1921–1922 και τους σημαντικούς τόπους της ζωής του.
Πώς κυβέρνησε ο Σίμκο
Η εξουσία του Σίμκο δεν ήταν ακόμη κράτος με σταθερούς θεσμούς. Βασιζόταν στην προσωπική του εξουσία, σε συμμαχίες με φυλές όπως οι Χαρκί, Μαμές, Μανγκούρ και Ντεχμποκρί, και σε έναν στρατό που μεγάλωνε και μίκραινε ανάλογα με τις επιτυχίες στη μάχη.[6]
Ωστόσο είχε στοιχεία κουρδικής διακυβέρνησης. Τα κουρδικά χρησιμοποιούνταν σε τμήματα της διοίκησης, η εφημερίδα Kurd εκδιδόταν στα κουρδικά και τα περσικά, και ορισμένες μελέτες του αποδίδουν στήριξη σε σχολεία κουρδικής γλώσσας.[6][7] Ό,τι συγκέντρωνε το αποκαλούσαν οι οπαδοί του φόρους, ενώ πολλοί κάτοικοι και οι ιρανικές πηγές το αποκαλούσαν λεηλασία, και οι επιδρομές έπληξαν και κουρδικές πόλεις.[6]
Ήττα και εξορία, 1922–1926
Ο νέος ηγέτης στην Τεχεράνη, ο Ρεζά Χαν, αναδιοργάνωσε τον στρατό και τον έστρεψε κατά των φυλάρχων του Ιράν. Το καλοκαίρι του 1922 μια μεγάλη δύναμη, που αναφέρεται ως 10.000 έως 15.000 στρατιώτες υπό τον στρατηγό Τζαχανμπανί, επιτέθηκε στο οχυρό του στο Τσεχρίκ. Οι κουρδικές πηγές χρονολογούν την επίθεση στις 27 Ιουλίου 1922. Ο Σίμκο υποχώρησε προς τα τουρκικά σύνορα, πολλοί σύμμαχοί του τον εγκατέλειψαν και η Μαχαμπάντ ανακαταλήφθηκε τον Αύγουστο.[1][5][6]
Τον Οκτώβριο του 1922 τουρκικές δυνάμεις επιτέθηκαν στο Σεμανέ: η σύζυγός του Τζαβαχέρ σκοτώθηκε και ο εξάχρονος γιος του Χοσρό αιχμαλωτίστηκε. Στις 6 Νοεμβρίου 1922 συναντήθηκε κοντά στην Ερμπίλ με Βρετανούς αξιωματούχους υπό τον C. J. Edmonds, οι οποίοι δεν του έδωσαν καμία υπόσχεση.[5] Στις 8 Ιανουαρίου 1923 ο Σεΐχης Μαχμούντ Μπαρζαντζί τον υποδέχθηκε στη Σουλεϊμανίγια με στρατιωτική παρέλαση και κανονιοβολισμούς, αλλά οι δύο ηγέτες δεν συμφώνησαν και ο Σίμκο έφυγε στις 23 Μαρτίου.[5][1]
Μετά τη Συνθήκη της Λωζάνης τον Ιούλιο του 1923 δεν μπορούσε πια να μείνει στην Τουρκία, και εγκαταστάθηκε στο όρος Νταλαμπέρ, όπου συναντώνται Ιράν, Ιράκ και Τουρκία.[5] Το 1924 ο Ρεζά Χαν του έδωσε χάρη και επέστρεψε στο Χοσνέ, στην περιοχή Σομάι της Ουρμίας.[5][8]
Τα τελευταία χρόνια και ο θάνατος, 1926–1930
Το 1926 ο Σίμκο ανέκτησε την ηγεσία των Σικάκ και, σε συμμαχία με τις φυλές Χαρκί και Μπεγκζαντέ, επιτέθηκε στο Σαλμάς με περίπου 1.500 άνδρες. Οι διαφωνίες μεταξύ των συμμάχων του έκαναν την απόπειρα να αποτύχει· κυβερνητικά στρατεύματα από την Ουρμία, το Σαραφχανέ και το Χόι τον καταδίωξαν και πέρασε στο Ιράκ.[5][8] Το 1928 έκανε νέα συμφωνία με τους Τούρκους και εγκαταστάθηκε στο Γκεβέρ, στο βόρειο Κουρδιστάν.[5]
Το 1930, μέσω του Τεϊμούρ Αγά Σικάκ, ο συνταγματάρχης Σαντέκ Χαν Νοουρουζί τον προσκάλεσε στην Οσνάβιε (Σνο) να συναντήσει τον στρατηγό Χασάν Μοκαντάμ, με προσφορά επίσημης θέσης. Ο Σίμκο δέχθηκε και σκοτώθηκε σε οργανωμένη ενέδρα, την ίδια μοίρα που είχε ο αδελφός του είκοσι πέντε χρόνια νωρίτερα.[5][6]
Η ημερομηνία θανάτου του
Οι πηγές διαφέρουν: αναφέρουν 21 Ιουνίου, 18 Ιουλίου και 30 Ιουλίου 1930. Το Ινστιτούτο συγκρίνει οικογενειακά αρχεία, ιρανικά αρχεία και τον τύπο της εποχής για να διευκρινίσει την ημερομηνία.<a href="#ref-1">[1]</a><a href="#ref-5">[5]</a>
Πώς βλέπουν οι ιστορικοί τον Σίμκο
Ο Σίμκο παραμένει μία από τις πιο αμφιλεγόμενες μορφές της σύγχρονης κουρδικής ιστορίας. Οι ερευνητές υιοθετούν γενικά τρεις απόψεις, και το Ινστιτούτο τις παρουσιάζει όλες.
Εθνικός ηγέτης
Πολλοί Κούρδοι συγγραφείς τον θεωρούν έναν από τους ιδρυτές του κουρδικού εθνικού κινήματος στο Ιράν. Ο Kamal Soleimani υποστηρίζει ότι ήταν Κούρδος εθνικιστής που έκανε τα κουρδικά γλώσσα της περιοχής του και ενθάρρυνε σχολεία και τύπο.<a href="#ref-7">[7]</a>
Φύλαρχος ανάμεσα σε αυτοκρατορίες
Ο Martin van Bruinessen και ο Richard Tapper βλέπουν στη σταδιοδρομία του ένα παράδειγμα των σχέσεων των κουρδικών φυλών με τα γειτονικά κράτη, όπου εθνικοί και προσωπικοί στόχοι αναμειγνύονταν.<a href="#ref-3">[3]</a><a href="#ref-9">[9]</a> Ο Mehrdad Kia τονίζει την αντίστασή του στο συγκεντρωτικό κράτος.<a href="#ref-10">[10]</a>
Κριτική άποψη
Η επίσημη ιρανική ιστοριογραφία τον περιέγραφε επί μακρόν ως ληστή, και η ασσυριακή μνήμη επικεντρώνεται στη δολοφονία του Μαρ Σιμούν. Άλλοι ιστορικοί τονίζουν τη βία κατά ασσυριακών, αρμενικών, αζερικών, εβραϊκών και κουρδικών χωριών.<a href="#ref-6">[6]</a><a href="#ref-4">[4]</a>
Κληρονομιά
Ο Ρεζά Σαχ πίστευε ότι ο θάνατος του Σίμκο έβαλε τέλος στην κουρδική αντίσταση στο Ιράν. Έντεκα χρόνια αργότερα η δική του εξουσία κατέρρευσε, και το 1946 βετεράνοι του κινήματος του Σίμκο, μεταξύ αυτών ο Ομάρ Χαν Σικάκ, συμμετείχαν στη Δημοκρατία του Κουρδιστάν στη Μαχαμπάντ υπό τον Καζί Μοχάμεντ.[5][1]
Σήμερα το όνομα του Σίμκο ζει στα τραγούδια, τα βιβλία και τη μνήμη των Κούρδων στο Ιράν, το Ιράκ, την Τουρκία, τη Συρία και τη διασπορά, και παραμένει αντικείμενο νέας έρευνας, μεταξύ άλλων στο συνέδριο Κουρδικών Σπουδών του LSE το 2025.
Το Ινστιτούτο Σίμκο Σικάκ ιδρύθηκε ώστε αυτή η ιστορία να μελετάται από τις πρωτογενείς πηγές της: τις φωτογραφίες, τις επιστολές και τις μαρτυρίες της οικογένειας, μαζί με το έργο των ιστορικών.[12]
Σίμκο Σικάκ, 1887–1930
- Γεννιέται στο Άνω Τσεχρίκ, Σαλμάς, στην ηγετική οικογένεια των Σικάκ.
- Ο αδελφός του Τζαφάρ Αγάς δολοφονείται στην Ταβρίζ. Ο Σίμκο γίνεται αρχηγός των Σικάκ.
- Χτίζει την επιρροή του στο Κοτούρ, το Μάκου, το Χόι και το Σαλμάς.
- Απελευθερώνει τους Αμπντουρεζάκ Μπεντιρχάν και Σεγίντ Τάχα από Οθωμανούς στρατιώτες.
- Μαζί με τον Αμπντουρεζάκ Μπεντιρχάν βοηθά να ανοίξει κουρδικό σχολείο.
- Παίρνει το μέρος των Οθωμανών· οι Ρώσοι τον εξορίζουν στην Τιφλίδα· απελευθερώνεται το 1916.
- Ο Μαρ Σιμούν ΙΘ΄ Βενιαμίν σκοτώνεται στο Κοχνεσάχρ μετά από συνομιλίες με τον Σίμκο.
- Αρχίζει η εξέγερση του Σίμκο Σικάκ.
- Επιζεί από επίθεση με βόμβα· σκοτώνεται ο αδελφός του Αλί Αγάς. Ζητά βρετανική στήριξη για κουρδική ανεξαρτησία.
- Ο Ομάρ Χαν Σικάκ καταλαμβάνει το Γκολμανχανέ και βασικά σημεία γύρω από την Ουρμία.
- Καταλαμβάνει τη Μαχαμπάντ και την κάνει ένα από τα κέντρα της εξουσίας του.
- Νικά τον κυβερνητικό στρατό υπό τον Αμίρ Αρσάντ.
- Εκδίδει την εφημερίδα <i>Kurd</i> στην Ουρμία. Το Τσεχρίκ δέχεται επίθεση· ο Σίμκο υποχωρεί.
- Η σύζυγός του Τζαβαχέρ σκοτώνεται και ο γιος του Χοσρό αιχμαλωτίζεται στο Σεμανέ.
- Ο Σεΐχης Μαχμούντ Μπαρζαντζί τον υποδέχεται στη Σουλεϊμανίγια.
- Ο Ρεζά Χαν του δίνει χάρη· επιστρέφει στο Χοσνέ, στο Σομάι.
- Δεύτερη εξέγερση· επιτίθεται στο Σαλμάς με περίπου 1.500 άνδρες· υποχωρεί στο Ιράκ.
- Εγκαθίσταται στο Γκεβέρ με συμφωνία με την Τουρκία.
- Σκοτώνεται σε ενέδρα στην Οσνάβιε (Σνο).
- Βετεράνοι του κινήματός του συμμετέχουν στη Δημοκρατία του Κουρδιστάν στη Μαχαμπάντ.
Πηγές και περαιτέρω μελέτη
- "Simko Shikak." <i>Wikipedia</i>, drawing on the scholarship listed on our <a href="research.html">research page</a>. <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Simko_Shikak">en.wikipedia.org/wiki/Simko_Shikak</a>
- "Shekak (tribe)." <i>Wikipedia</i>, after Houtsma (ed.), <i>E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936</i>. <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Shekak_(tribe)">en.wikipedia.org/wiki/Shekak_(tribe)</a>
- Martin van Bruinessen, "A Kurdish Warlord on the Turkish-Persian Frontier in the Early Twentieth Century: Isma'il Agha Simko," in T. Atabaki (ed.), <i>Iran and the First World War</i>, I.B. Tauris, 2006, pp. 69–93. <a href="https://www.academia.edu/3555229">Academia.edu</a>
- David Gaunt, <i>Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia during World War I</i>, Gorgias Press, 2006.
- "Simko Shikak; a revolutionary figure" (series), <i>KurdShop</i>, after Mohammad Saleh Qaderi, <i>Amarkhan Shikak: from the Rise of Simko to the Kurdistan Republic</i>, 2021. <a href="https://kurdshop.net/en/history/2627">kurdshop.net/en/history/2627</a>
- "Simko Shikak (Ismail Agha Shikak)." <i>The Diary of Sinior Demirel</i>, with historical notes. <a href="https://demirel.co.il/en/persons/simko-shikak-en/">demirel.co.il</a>
- Kamal Soleimani, "The Kurdish image in statist historiography: the case of Simko," <i>Middle Eastern Studies</i> 53(6), 2017.
- "Simko Shikak revolt (1926)." <i>Wikipedia</i>, after van Bruinessen 2006. <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Simko_Shikak_revolt_(1926)">en.wikipedia.org</a>
- Richard Tapper (ed.), <i>The Conflict of Tribe and State in Iran and Afghanistan</i>, Croom Helm, 1983 (Routledge, 2012).
- Mehrdad Kia, <i>The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926</i>, Springer, 2023.
- Benjamin Smith, "Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective," working paper, 2009.
- Dr. Keivan Simko, "Ismail Agha Simko (Simko Shikak)" [Persian], <i>Academia.edu</i>. <a href="https://www.academia.edu/107339961">academia.edu/107339961</a>
