Μια οικογένεια διαλέκτων
Τα κουρδικά (Kurdî, کوردی) είναι βορειοδυτική ιρανική γλώσσα, συγγενής με τα περσικά, τα μπαλούτσι και τα ζαζακί μέσα στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια. Οι ποικιλίες τους σχηματίζουν ένα διαλεκτικό συνεχές: γειτονικές διάλεκτοι καταλαβαίνουν εύκολα η μία την άλλη, ενώ οι απομακρυσμένες μπορεί να είναι δύσκολα κατανοητές. Συνολικά έχουν περίπου 26 εκατομμύρια φυσικούς ομιλητές, και τα κουρδικά είναι επίσημη γλώσσα στο Ιράκ.[1]
Οι κύριες ποικιλίες
Πηγή: [1]
Κουρμαντζί
Η πιο διαδεδομένη ποικιλία, στην Τουρκία, τη Συρία, το βόρειο Ιράκ (Ντουχόκ), το βορειοδυτικό Ιράν, τον Καύκασο και μεταξύ των Κούρδων του Χορασάν. Ο Σίμκο και οι Σικάκ μιλούσαν Κουρμαντζί.
Σορανί
Μιλιούνται στο ιρακινό Κουρδιστάν (Σουλεϊμανίγια, Ερμπίλ) και το δυτικό Ιράν (Μαχαμπάντ, Σανανταζ). Διάλεκτοι είναι τα Μουκρί, Αρνταλάνι, Σουλεϊμανί και Χαουλερί.
Χουαρίν
Μιλιούνται γύρω από το Κερμανσάχ, το Ιλάμ και το Χανακίν, μεταξύ αυτών τα Καλχορί, Φεϊλί και Λακί.
Ζαζακί και Γκοράνι
Βορειοδυτικές ιρανικές γλώσσες που μιλούν αρκετά εκατομμύρια Κούρδοι. Τα Γκοράνι (Χαουραμί) ήταν η λογοτεχνική γλώσσα της αυλής των Αρνταλάν.
Αλφάβητα
Τα Κουρμαντζί γράφονται κυρίως με το λατινικό αλφάβητο Χαουάρ, που δημιούργησε ο Τζελαντέτ Μπεντιρχάν το 1932. Τα Σορανί χρησιμοποιούν μια κουρδική μορφή του αραβικού αλφαβήτου που γράφει όλα τα φωνήεντα. Στο Ιράν τα Κουρμαντζί και τα Σορανί γράφονται συνήθως με το αραβικό αλφάβητο.[1][7]
Zimanê kurdî
زمانی کوردی
Οι διάλεκτοι της Ουρμίας και του Μουκριγιάν
Οι Κούρδοι της επαρχίας Δυτικού Αζερμπαϊτζάν μιλούν και τις δύο μεγάλες ποικιλίες: Κουρμαντζί στον βορρά και Σορανί στον νότο.[4] Τα Κουρμαντζί είναι η γλώσσα του Μάκου, του Χόι, του Σαλμάς, της Ουρμίας και των ορεινών περιοχών Σομάι και Μπραντόστ, της πατρίδας των Σικάκ. Το λεξιλόγιό τους διαμορφώθηκε από τη μακρά επαφή με τα αζερικά τουρκικά, τα περσικά και τα αραβικά.[5]
Νότια της λίμνης Ουρμία βρίσκεται το Μουκριγιάν, που πήρε το όνομά του από το εμιράτο των Μουκρί, όπου η διάλεκτος Μουκρί των Σορανί μιλιέται στη Μαχαμπάντ, το Μπουκάν, το Πιρανσάχρ, την Οσνάβιε και το Σαρντάστ, και εκτός της επαρχίας στο Μπανέ και το Σακκέζ.[2][3] Τα Μουκρί είναι από τις πιο μελετημένες κουρδικές διαλέκτους και πατρίδα μιας πλούσιας λογοτεχνίας.[2] Η Οσνάβιε, όπου σκοτώθηκε ο Σίμκο, βρίσκεται κοντά στη γραμμή όπου συναντώνται τα Κουρμαντζί και τα Σορανί.
Σύγκριση λέξεων
Απλές λέξεις δείχνουν πόσο συγγενικά είναι τα κουρδικά και τα περσικά, και πώς διαφέρουν τα Κουρμαντζί από τα Σορανί.
| Σημασία | Κουρμαντζί | Σορανί | Περσικά |
|---|---|---|---|
| νερό | av | aw | âb |
| ψωμί | nan | nan | nân |
| μέρα | roj | roj | ruz |
| βουνό | çiya | kêw | kuh |
| σπίτι | mal | mał | xâne |
| μητέρα | dê, dayik | dayk | mâdar |
| εγώ | ez | min | man |
| καλός | baş | baş | xub |
| ευχαριστώ | spas | supas | sepâs, merci |
| κουρδική γλώσσα | Kurmancî, Kurdî | Kurdî | Kordi |
Κουρμαντζί και Σορανί: οι κύριες διαφορές
Τα Κουρμαντζί διατηρούν το γραμματικό γένος και ένα σύστημα πτώσεων για ουσιαστικά και αντωνυμίες· έτσι το «εγώ» ως υποκείμενο είναι ez και αλλού min. Τα Σορανί έχουν χάσει το γένος και τις πτώσεις, σημειώνουν τα οριστικά ουσιαστικά με την κατάληξη -eke και χρησιμοποιούν μικρές εγκλιτικές αντωνυμίες που δεν υπάρχουν στα Κουρμαντζί. Και τα δύο χρησιμοποιούν στον παρελθοντικό χρόνο ένα σύστημα διχασμένης εργατικότητας (split ergativity) που κληρονόμησαν από παλαιότερες ιρανικές γλώσσες.[1][6]
Πηγές και περαιτέρω μελέτη
- "Kurdish language." <i>Wikipedia</i>. <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Kurdish_language">en.wikipedia.org/wiki/Kurdish_language</a>
- Ergin Öpengin, <i>The Mukri Variety of Central Kurdish: Grammar, Texts, and Lexicon</i>, Reichert, 2016.
- Haidar Khezri Asadpour, "Cross-dialectal diversity in Mukri Kurdish," <i>Journal of Linguistic Geography</i>, 2021.
- "Kurmanj Kurds in Iran." <i>KurdShop</i>. <a href="https://kurdshop.net/en/geography/1337">kurdshop.net/en/geography/1337</a>
- H. Esmailzade Bavany and G. Tayyebzad, "Arabic words in the Kurmanji dialect of Urmia and northern West Azerbaijan," <i>Pazhuheshnameh-ye Adabiyat-e Kurdi</i>, 2022.
- D. N. MacKenzie, <i>Kurdish Dialect Studies</i>, 2 vols., Oxford University Press, 1961–62.
- Celadet Bedirxan and Roger Lescot, <i>Grammaire kurde</i>, 1970.